به گزارش افق سرمایه؛ روز شنبه بر اساس تصمیم دولت عراق ، مبادلات تجاری در پایانه‌های مرزی شلمچه و چذابه متوقف شد. این دو گذرگاه از مسیرهای اصلی صادرات ایران به جنوب عراق به شمار می‌روند و توقف فعالیت آنها می‌تواند جریان ارسال کالا به بازار این کشور را مختل کند. عراق در سال‌های اخیر مقصد بیش از یک‌پنجم صادرات ایران بوده است. بسته‌شدن این دو مرز در کنار محدودیت‌های مسیرهای دریایی، فشار بیشتری بر زنجیره حمل‌ونقل کشور وارد می‌کند. کارشناسان معتقدند مسیرهای جایگزین وجود دارد؛ اما استفاده از آنها هزینه و زمان بیشتری به تجارت تحمیل خواهد کرد.
بسته‌شدن مرزهای شلمچه و چذابه از سوی عراق، آن‌هم در مقطعی که وضعیت تردد در این گذرگاه‌ها در حال تغییر است، بار دیگر آسیب‌پذیری تجارت خارجی ایران در برابر تحولات سیاسی و امنیتی را نمایان کرد. عراق اگرچه در سمت واردات ایران جایگاه قابل‌توجهی ندارد، اما یکی از مهم‌ترین بازارهای صادراتی کشور به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که در سال ۱۴۰۳ بیش از یک‌پنجم صادرات ایران راهی این کشور شده است.
توقف تردد تجاری در این دو مرز در شرایطی رخ داد که محدودیت‌های ایجاد شده در مسیرهای دریایی نیز فشار مضاعفی بر زنجیره لجستیک کشور وارد کرده است. حتی در صورت کوتاه‌مدت بودن این محدودیت‌ها، تغییر مسیر صادرات به مرزهای جایگزین می‌تواند هزینه‌های حمل‌ونقل و لجستیک را افزایش دهد. این وضعیت نشان می‌دهد تحولات سیاسی و امنیتی، حتی در صورت موقتی بودن، می‌توانند هزینه مستقیمی بر تجارت خارجی کشور تحمیل کنند.
اهمیت این موضوع از آن جهت بیشتر است که براساس آخرین آمار مطرح‌شده از سوی گمرک ایران، صادرات کشور در پنج ماه نخست امسال حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است. افت جریان تجارت در چنین شرایطی می‌تواند به معنای فشار بیشتر بر درآمدهای ارزی کشور باشد؛ موضوعی که اهمیت حفظ مسیرهای پایدار تجارت خارجی را دوچندان می‌کند.
با وجود اینکه در تازه‌ترین اظهارات مقامات عراقی، انتظار می‌رود تردد مسافران از مرزها از سر گرفته شود، همچنان درباره رفع کامل محدودیت‌های تجاری ابهام وجود دارد؛ موضوعی که ضرورت به‌کارگیری دیپلماسی فعال اقتصادی در تعامل با همسایگان را بیش از پیش برجسته می‌کند.
عراق بازار مهم صادرات ایران
معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان روز شنبه بیست‌ویکم شهریور ماه از توقف تردد مسافر و مبادلات تجاری در پایانه‌های مرزی شلمچه و چذابه خبر داد. بر اساس اعلام مقامات عراقی، این دو مرز تا اطلاع ثانوی به روی زائران و تجار بسته شده‌اند. ولی‌الله حیاتی از بازرگانان، رانندگان و شهروندان خواست تا زمان اعلام رسمی بازگشایی، از مراجعه به این پایانه‌های مرزی خودداری کنند.
اهمیت این خبر را نمی‌توان صرفا در چارچوب اختلال در فعالیت دو پایانه مرزی بررسی کرد. عراق یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در حوزه صادرات است و هرگونه اختلال در مسیر تجارت با این کشور می‌تواند مستقیما بر عملکرد صادراتی کشور اثر بگذارد. ایران از طریق استان‌های آذربایجان غربی، ایلام، کردستان، کرمانشاه و خوزستان با عراق مرز مشترک دارد و گذرگاه‌هایی همچون تمرچین، مهران، باشماق، خسروی، پرویزخان، چذابه و شلمچه، بخش مهمی از تجارت زمینی میان دو کشور را پوشش می‌دهند.
بر اساس آمار تجارت خارجی، از مجموع حدود ۱۳۰میلیارد دلار تجارت خارجی ایران در سال ۱۴۰۳، بیش از 12.5میلیارد دلار از طریق مرزهای مرتبط با عراق انجام شده است. به این ترتیب، عراق حدود 9.6 درصد از کل تجارت خارجی کشور را در اختیار داشته است.
اما اهمیت عراق در صادرات ایران حتی بیش از این ارقام است. از مجموع 57.84میلیارد دلار صادرات کشور در سال ۱۴۰۳، حدود 11.94میلیارد دلار به مقصد عراق صادر شده است؛ یعنی بیش از ۲۰ درصد صادرات ایران راهی بازار عراق شده است. این ارقام عراق را در ردیف مهم‌ترین مقاصد صادراتی ایران قرار می‌دهد؛ بازاری که طی سال‌های گذشته نیز جایگاه خود را در میان مقاصد اصلی کالاهای ایرانی حفظ کرده است.
در مقابل، وابستگی ایران به عراق در بخش واردات بسیار محدودتر است. سهم عراق از نیازهای وارداتی ایران در سه سال اخیر کمتر از ۳ درصد بوده است. بنابراین، رابطه تجاری دو کشور از منظر صادرات و واردات، رابطه‌ای متوازن نیست و وزن عراق در سمت صادرات ایران به‌مراتب بیشتر است.
انتهای پیام/
